27. febrúar 2026Skýrsla starfshóps um strandsiglingar
Starfshópur um strandsiglingar, sem Vegagerðin á fulltrúa í, hefur skilað skýrslu undir yfirskriftinni „Strandsiglingar í alfaraleið – hvað þarf til?“ Í skýrslunni leggur starfshópurinn fram sjö tillögur um aðgerðir stjórnvalda sem væru til þess fallnar að styrkja forsendur fyrir strandsiglingar og vöruflutninga á sjó. Tillögur starfshópsins verða nú teknar til skoðunar í innviðaráðuneytinu.
Starfshópurinn afhendir innviðaráðherra skýrslu sína. Frá vinstri eru Fannar, Benedikt, Magnús, Eyjólfur, Sóley, Jón Gunnar og Katrín.
Það er mat starfshópsins að auknir strandflutningar muni auka öryggi á þjóðvegum landsins, draga úr kostnaði ríkisins við þjóðvegakerfið vegna þungaflutninga og styðja við aðgerðir í loftslagsmálum.
Í skýrslunni segir að vöruflutningar hafi þróast þannig frá síðustu aldamótum að landflutningar hafi að verulegu leyti tekið við af strandflutningum en aðeins eitt félag sinni þeim nú hér á landi. Starfshópurinn telur þær breytingar helgast m.a. af hækkun opinberra gjalda á strandsiglingar á undanförnum árum. Nauðsynlegt sé að endurskoða kolefnisálögur á strandflutningum sem í raun eru nú að vinna gegn megin markmiðum slíkra skatta en staðreyndin er að kolefnisspor strandflutninga er minna en landflutninga.
Starfshópurinn telur heildstæða nálgun mikilvæga til að draga úr vexti landflutninga með stefnumótun, efnahagslegum hvötum og endurskoðun á skipulagi flutningakerfisins. Ein mikilvægasta leiðin væri að færa hluta landflutninga yfir í strandflutninga þar sem aðstæður leyfa. Langstærstur hluti vöruflutninga hér á landi fer fram með stórum bifreiðum um þjóðvegi. Álag á vegi hefur aukist hratt á undanliðnum árum, þ.m.t. umferð þungra vörflutningabíla, sem eykur umhverfisáhrif og kostnað við viðhald vega og dregur úr umferðaröryggi.
Verði ekkert að gert blasi við að landflutningar haldi áfram að aukast og álag á vegakerfið og kostnaður við það vaxi umtalsvert á næstu árum. Í skýrslunni kemur fram að vegagerðin telji að innviðaskuld í þjóðvegakerfinu nemi um 180 ma. kr. og að hún eigi að verulegu leyti rætur að rekja til þungaflutninga á vegum landsins.
Helstu tillögur starfshópsins
Starfshópurinn leggur til eftirtaldar tillögur um aðgerðir til að efla strandsiglingar með vöru:
- Öll kolefnisgjöld af reglubundnum strandsiglingum verði lögð af þar til komnar eru raunhæfar lausnir til orkuskipta í siglingum stærri skipa. Nýtt fyrirkomulag endurgreiðslu hluta kolefnisgjalda dugir að mati starfshópsins ekki til að efla strandsiglingar.
- Stjórnvöld beiti sér fyrir því að skip í reglubundnum strandsiglingum hér við land verði utan ETS kerfisins með sama hætti og innanlandsflug er utan þess.
- Vitagjöld verði felld niður af skipum sem bjóða upp á reglubundnar strandsiglingar.
- Hafnayfirvöld leysi skip sem eru í reglubundnum strandsiglingum frá hafnsöguskyldu og gjaldakafli hafnalaga verði endurskoðaður með það að markmiði að gera höfnunum mögulegt að styðja betur við þróun strandflutninga.
- Vegagerðin hraði mati á kostnaði og ábata vegna landflutninga við þjóðvegakerfið og því verði lokið eigi síðar en árið 2027. Þær upplýsingar verði nýttar við stefnumótun stjórnvalda varðandi vegakerfið, losun gróðurhúsalofttegunda og umferðaröryggi.
- Árvekni stjórnvalda í málefnum strandflutninga verði aukin með formlegri samvinnu Vegagerðarinnar og Hafnasambands Íslands undir forystu innviðaráðuneytisins í samráði við hagaðila, þar sem fylgst er með þróun vöruflutninga og gerðar tillögur um viðbrögð stjórnvalda eftir því sem ástæða er til og tök eru á. Slíkt samstarf mun skapa vettvang til að meta rekstrarforsendur, innviði, regluverk og markaðsforsendur strandsiglinga.
- Tekið verði til skoðunar að færa inn sem aðgerð í aðgerðaáætlun stjórnvalda í loftslagsmálum að efla strandflutninga.
Um starfshópinn
Innviðaráðherra skipaði starfshópinn í ágúst 2025 til að koma með tillögur að aðgerðum til að efla strandflutninga og auka vöruflutninga á sjó í stað flutninga á þjóðvegum. Starfshópnum var m.a. ætlað að vinna áfram með skýrslu sem Vegagerðin gerði fyrir innviðaráðuneytið og skilaði í desember 2024. Í starfshópnum sátu:
- Magnús Jóhannesson, formaður, án tilnefningar,
- Sóley Ragnarsdóttir, án tilnefningar,
- Katrín Pálsdóttir, án tilnefningar,
- Benedikt S. Benediktsson, tilnefndur af Samtökum verslunar og þjónustu,
- Fannar Gíslason, tilnefndur af Vegagerðinni,
- Jón Gunnar Jónsson, tilnefndur af Samgöngustofu,
- Linda Björk Gunnlaugsdóttir, tilnefnd af Samtökum atvinnulífsins.
Ítarefni
- Skoða skýrslu starfshóps um strandflutninga (febrúar 2026)
- Skoða skýrslu Vegagerðarinnar um strandflutninga (desember 2024)
- Skoða viðauka við skýrslu Vegagerðarinnar um strandflutninga (gert fyrir starfshópinn í október 2025)