14. júlí 2026

Sjálf­bærni með í för — leiðar­ljós Vega­gerðar­innar

Hlutverk nýrrar sjálfbærnideildar

Höfundur greinar er Hólmfríður Bjarnadóttir, forstöðukona sjálfbærnideildar Vegagerðarinnar.

Deild umhverfis og sjálfbærni hefur það hlutverk að móta, innleiða og fylgja eftir sjálfbærnistefnu Vegagerðarinnar og vinna að því að sjálfbærni verði sjálfsagður hluti allrar starfsemi stofnunarinnar. Starfsmenn deildarinnar sinna stefnumótun, veita ráðgjöf og stuðning, auk þess sem þeir hafa eftirlit með umhverfismálum og sjálfbærni innan stofnunarinnar. Verkefni deildarinnar ná meðal annars til umhverfisstjórnunar í verkefnum Vegagerðarinnar, reikna kolefnisspor framkvæmda og rekstrar, innleiða umhverfiskröfur í útboðum, endurnýtingar hráefna við framkvæmdir og flokkun úrgangs, sem og fræðslu til starfsfólks um sjálfbærni, loftslagsmál og umhverfisáhrif.

Grunnstoðir sjálfbærnistefnu Vegagerðarinnar

Sjálfbærnistefnan byggir á þremur meginstoðum sjálfbærrar þróunar:

1. Umverfisleg sjálfbærni — lágmörkun neikvæðra umhverfisáhrifa framkvæmda og reksturs, vernd líffræðilegs fjölbreytileika, loftslagsaðgerðir og aukin seigla samgöngumannvirkja gagnvart loftslagsbreytingum.
2. Samfélagsleg ábyrgð — örugg, aðgengileg og fjölbreytt samgöngukerfi, aukin vellíðan notenda og starfsfólks, jafnrétti og virkir samgöngumátar.
3. Hagsæld og sjálfbærir stjórnarhættir — skilvirk og ábyrg stjórnun, efnahagsleg hagkvæmni, samþætting samgöngumáta og aukin þjónusta fyrir notendur.

Sjálfbærnistefnan er því ekki aðeins yfirlýsing heldur rammi sem tryggir að aðgerðir, ábyrgð og framfylgd séu skýr.

Aðgerðaáætlun og framkvæmd

Sjálfbærnistefnunni fylgir aðgerðaáætlun með 20 tímasettum aðgerðum sem ná til allrar starfsemi Vegagerðarinnar. Mælikvarðar sjálfbærnivísa eru uppfærðir reglulega, árangur skráður og framfylgd tryggð í samræmi við stefnu.

Dæmi um aðgerðir eru:

• Notkun kolefnisreiknisins Loka við hönnun og útreikninga á kolefnisspori framkvæmda
• Auknar kröfur um eldsneytisnotkun vinnuvéla og skýrslugjöf á verktíma
• Lífsferilgreiningar, endurheimt votlendis, notkun staðargróðurs til endurheimtar, meðhöndlun vatns frá vegum og greining á útbreiðslu ágengra tegunda meðfram stofnvegum
• Innleiðing umhverfisstjórnunarkerfa og hringrásarhugsunar í daglegri starfsemi

Leiðarljós og framtíðarsýn

Sjálfbærni er ekki verkefni með upphaf og endi heldur viðhorf sem á að vera innbyggt í alla starfsemi. Vegagerðin leitast við að vera leiðandi í sjálfbærni, stuðla að öruggum, hagkvæmum og umhverfisvænum samgöngum um allt land og tryggja að framtíðarinnviðir standist loftslagsmarkmið og væntingar samfélagsins.

Samstarf, samtal og miðlun þekkingar eru lykilþættir til að ná þessum markmiðum, þar sem starfsfólk og deildir víðs vegar um landið vinna saman að stöðugum umbótum og innleiðingu sjálfbærnihugsunar.

Þessi grein birtist fyrst í Framkvæmdafréttum 2. tbl. 2026. Hlekkur á blaðið